Beleidsadviseur sociale zekerheid Anna-Marie Beerda over het veranderende WIA-stelsel in Nederland

Het Nederlandse stelsel voor arbeidsongeschiktheid staat onder druk. Steeds meer mensen vragen een WIA-uitkering aan. Tegelijk lukt het UWV niet altijd om deze aanvragen snel te beoordelen, waardoor de wachttijden oplopen. Werkgevers en werknemers weten vaak lange tijd niet waar ze aan toe zijn.

UWV en de politiek werken aan oplossingen. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor adviseurs, werkgevers, werknemers en inkomensverzekeraars? En waar liggen kansen? We spraken hierover met Anna‑Marie Beerda, beleidsadviseur sociale zekerheid bij Nationale‑Nederlanden.

“Door de stijgende WIA-instroom en het gebrek aan capaciteit van verzekeringsartsen bij UWV loopt de uitvoering vast. Daardoor ontstaan achterstanden in sociaal‑medische beoordelingen. Mensen wachten vaak zes maanden of langer op duidelijkheid over hun WIA‑aanvraag. Voor herbeoordelingen duurt dit zelfs jaren. De vereenvoudigde WIA-beoordeling voor 60-plussers zorgt ervoor dat mensen mogelijk makkelijker een WIA-uitkering krijgen. Dat vinden we geen goede ontwikkeling. De WIA-instroom neemt dan toe. Daardoor zijn minder mensen inzetbaar, ook mensen die nog wél kunnen werken.

De lange wachttijd voor een WIA-beoordeling zorgt voor veel onzekerheid. Werknemers weten niet wat dit betekent voor hun inkomen. Werkgevers blijven verantwoordelijk voor hun werknemers, financieel én voor de re-integratie. Tegelijk weten werkgevers vaak niet wat de re-integratiemogelijkheden zijn. Daardoor loopt re-integratie vast. Voor werknemers zonder re-integratiemogelijkheden levert dit extra spanning op. Deze situatie is daarom niet wenselijk voor de lange termijn.”

“Een aantal aanvullende maatregelen moet de werkvoorraad verlagen. En hiermee mensen sneller duidelijkheid geven over hun WIA-beoordeling. Als eerste bekijkt UWV hoe ze taken anders kunnen verdelen binnen de organisatie. Hierdoor nemen mensen werk over dat nu bij verzekeringsartsen ligt. Dit verlicht de druk bij deze artsen.

Ook wil UWV het proces rond de aanvraag en afhandeling van herbeoordelingen aanpassen. Bijvoorbeeld door de werkgever een vergoeding te vragen voor het aanvragen van een herbeoordeling. Of door de aanvraag van de herbeoordeling beter te onderbouwen. Hierdoor kan UWV aanvragen sneller en makkelijker verwerken. Dit lijken ons goede mogelijkheden om de werkvoorraad omlaag te brengen.”

“Een positieve ontwikkeling is de betere samenwerking tussen UWV en private partijen zoals arbodiensten en re-integratiebedrijven. Dit jaar is daarvoor een proeftuin opgezet. Arbodiensten en UWV onderzoeken in welke gevallen en op welke manier arbodiensten het dossier bijna compleet kunnen aanleveren aan UWV. Dit bespaart verzekeringsartsen tijd. De verwachting is dat UWV hierdoor meer aanvragen kan behandelen. We onderzoeken nu samen met UWV en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) of deze proeftuin ook kan werken voor herbeoordelingen.”

“Het is belangrijk om niet alleen te kijken naar mensen die de WGA instromen. We moeten ook kijken naar mensen die kunnen uitstromen. Ik gebruik vaak het beeld van een voordeur en een achterdeur. Door alle maatregelen om UWV te ondersteunen, staat de voordeur nu wijd open. Maar de achterdeur moet ook openblijven. Dat betekent: blijf herbeoordelen.

Mensen die na verloop van tijd weer – meer – kunnen werken, moeten opnieuw beoordeeld worden. En mensen die volledig en blijvend arbeidsongeschikt zijn, moeten op tijd duidelijkheid krijgen en de IVA kunnen instromen. Dat zorgt voor zekerheid en rust.”

“Ja, absoluut. Dat uitgangspunt is nog steeds belangrijk. We moeten mensen stimuleren en helpen om te blijven werken, als dat mogelijk is. Arbeidsongeschiktheid is vaak geen alles‑of‑niets‑situatie. Veel mensen kunnen nog deels werken. Dan zijn goede begeleiding, re‑integratie en passend werk heel belangrijk. Dat is goed voor de werknemer, voor de werkgever én voor de samenleving.”

“In het regeerakkoord stond een aantal maatregelen. Bijvoorbeeld het afschaffen van de IVA, een lager maximaal dagloon en een kortere duur van de Werkloosheidswet (WW) en de Loongerelateerde Uitkering (LGU). Onder druk van de vakbonden heeft minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) deze plannen voorlopig teruggetrokken.

De minister wil samen met de vakbonden en werkgeversorganisaties opnieuw naar maatregelen kijken. Het doel is om het WIA-stelsel eenvoudiger en betaalbaarder te maken. We verwachten dat ze eerdere voorstellen opnieuw gaan bekijken. En waarschijnlijk breder gaan kijken naar het stelsel van sociale zekerheid.

De kans dat de IVA verdwijnt, blijft bestaan. We zijn daar geen voorstander van. Dit zorgt namelijk voor meer onduidelijkheid over de re-integratie bij werknemers en werkgevers. Ook kunnen de kosten voor werkgevers hierdoor stijgen.

Het verlagen van het maximale dagloon of het inkorten van de uitkeringsduur heeft grote gevolgen voor werknemers. Hun inkomen kan dan flink dalen bij arbeidsongeschiktheid. Daarom vinden we het belangrijk dat mensen die nu al een uitkering hebben, hun uitkering behouden. En dat mogelijke wijzigingen alleen gelden voor nieuwe arbeidsongeschikten. Zodat zij zich kunnen voorbereiden en de kans hebben om zich aanvullend te verzekeren.”

“Aanvullende verzekeringen zorgen voor extra zekerheid in tijden van verandering. Als de regels in de WIA veranderen, kan het toekomstige inkomen van werknemers flink dalen bij arbeidsongeschiktheid. Wat dit kan betekenen in cijfers, zie je in het voorbeeld hieronder.”

“Met een collectieve inkomensverzekering kunnen werkgevers hun werknemers beter beschermen. Dat past bij goed werkgeverschap en geeft werknemers meer rust. Adviseurs spelen hierin een belangrijke rol. Zij kunnen toelichten welke risico’s er zijn en hoe werkgevers die kunnen afdekken. Duidelijke uitleg is daarbij heel belangrijk.”

“Zeker. Dit is een goed moment om verder te kijken dan alleen verzekeren. Preventie en duurzame inzetbaarheid zijn minstens zo belangrijk.

Daarvoor is samenwerking nodig. Werkgevers, adviseurs, arbodiensten, UWV, de politiek en verzekeraars moeten samen kijken naar manieren om de WIA-instroom te verlagen. En ervoor zorgen dat zo veel mogelijk mensen in de WIA weer terug aan het werk gaan, als dat mogelijk is.”

Ze noemt preventievoorbeelden zoals aandacht voor vitaliteit, mentale gezondheid en werkdruk. “Door hier blijvende aandacht voor te hebben, verklein je de kans op langdurig verzuim. Dat is voor iedereen belangrijk.”

“Adviseurs kunnen werkgevers helpen om overzicht te krijgen. Hoe is het inkomen geregeld bij ziekte en arbeidsongeschiktheid? Wat kan er voor werkgevers en werknemers veranderen door nieuwe wetgeving? En waar zitten risico’s?

Ook kunnen adviseurs het gesprek starten over preventie, re‑integratie en beleid voor de lange termijn. Zo voegen zij echt waarde toe voor hun klanten.”

“Het belangrijkste is: blijf niet afwachten. Het WIA-stelsel staat onder druk en gaat veranderen. Door nu al in gesprek te gaan over risico’s, oplossingen en preventie, kunnen adviseurs en werkgevers zich goed voorbereiden.

Nationale‑Nederlanden ondersteunt daarbij met kennis, inzicht en oplossingen voor verzuim en arbeidsongeschiktheid. Samen maken we Nederland vitaal en veerkrachtig.”

.

Deel dit artikel